ثانى بمعنى يقوم زيد لا غيره پس انما يوحى الى با فاعل بمنزلهء انما يقوم زيد است * ( أَنَّما إِلهُكُمْ إِله واحِدٌ ) * بمنزله انما زيد قائم و ح فائدهء قصرين دلالتست بر آنكه مقصود اصلى از وحى بر رسول مقصود است بر توحيد و ذكر * ( فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ) * بعد از آن دليل است بر آنكه وحى وارد بر سنن مذكور موجب اخلاص است در توحيد و خلع انداد از او سبحانه و در اينكلام اشعار است بر آنكه اثبات صفة وحدانيت صحيح است كه بطريق سمع باشد و جايز است كه ماء اولى موصوله باشد و معنى اينكه بدرستى كه آن چيزى كه وحى كرده مىشود به من اينست كه جز اين نيست كه خداى شما يكيست * ( فَإِنْ تَوَلَّوْا ) * پس اگر برگردند از توحيد * ( فَقُلْ ) * پس بگو ايشان را كه * ( آذَنْتُكُمْ عَلى سَواءٍ ) * آگاه كردم شما را بر طريق سويه آن چيز را كه بدان مامور شدم از توحيد يعنى آن را به همه شما رسانيدم و در كشاف آورده كه اذن منقولست از اذن كه بمعنى اعلم است و لكن اكثر استعمال آن در جارى مجراى انذار است و منه قوله تعالى فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه پس معنى آنست كه من بعد از تولى و اعراض شما از قبول آنچه بر شما عرض كردم از وجوب توحيد حقتعالى و تنزيهء او از انداد و شركاء انذار شما مينمايم بمحاربه كردن من با شما يعنى مستعد و مهيا شدن من بمقاتلهء شما تا آنكه قبول توحيد كنيد يا كشته گرديد و جار و مجرور در موضع حالست و بتقدير اينكه مستوون فى الاعلام يعنى شما را آگاه كردم بتوحيد در حالتى كه همه برابريد در اين آگاه گردانيدن مراد آنست كه اينمعنى را بهمهء شما رسانيدم يا در اين تقدير كه مستويا انا و انتم فى العلم بما اعلمتكم به يعنى در حالتى كه من و شما مساوى هستم در علم به آنچه اعلام شما نمودم از توحيد يا مساوىايد در معادات و محاربه يعنى با همه شما مقاتله خواهم نمود و با هيچكس مداهنه و مساهله نخواهم ورزيد و ميتواند بود كه جار و مجرور صفة مصدر محذوف باشد اى ايدانا على سواء يعنى اعلام شما كرده‌ام اعلام كردنى بر طريق سويت و همه را در اينخبر يكسان گردانيدم و قومى را دون قومى تخصيص نكردم و گويند معنى آنست كه ( اعلمتكم انى على سواء اى عدل و اصابة و اى بالبرهان النير ) يعنى اعلام شما كردم كه من بر طريق سويتم كه آن عدلست و انصاف و راستى و استقامت راى ببراهين نيره و حجج بينه و مصداق معنى اولست اينكه در موضح آورده كه معنى آنست كه اعلام كردم شما را از آنچه به من وحى كردند و بر شما روشن شد و كافر و مؤمن در علم به آن مساوى شدند و در اين آيه دلالتست بر بطلان قول اصحاب رموز در اينكه در قرآن مواطن معينه هست كه علم به آن مخصوص است بجماعتى دون جماعتى ديگر * ( وَإِنْ أَدْرِي ) * و بگو نميدانم من * ( أَ قَرِيبٌ ) * آيا نزديكست * ( أَمْ بَعِيدٌ ) * يا دور است * ( ما تُوعَدُونَ ) * آنچه وعده داده ميشويد به آن از حشر و نشر يا غلبهء مسلمانان ليكن